Mostrando entradas con la etiqueta Raquel Varela. Mostrar todas las entradas
Mostrando entradas con la etiqueta Raquel Varela. Mostrar todas las entradas

25/4/20

25 de abril


A eso de las 6 de la mañana del 25 de abril de 1974 la columna de Salgueiro Maia pasaba por delante del cine Edén de Lisboa. No sé si el capitán del MFA o alguno de sus soldados le puso los ojos encima a los enormes carteles de la fachada que pregonaban el estreno de Conseje para todo, de Cantinflas.

Tropas del MFA en la plaza de Restauradores de Lisboa 
el 25 de abril de 1974; arriba y a la izquierda el cine Edén. 
(Fotografía de  Claudino Costa Madeira.)

La columna se dirigía a tomar posiciones en el Terreiro do Paço como rezaba el plan de operaciones diseñado por Otelo Saraiva de Carvalho que, como todo el mundo sabe, se detonaba con Grândola, Vila Morena, de Zeca Afonso, en Radio Renascença cinco horas y cuarenta minutos antes: Grândola, vila morena / Terra da fraternidade / O povo é quem mais ordena...


Manifestación espontánea de apoyo al MFA 
en el barrio del Rossio el 25 de abril de 1974
(Fotografía de Horácio Novais.)

La confraternización con los militares aquel 25 de abril no se limitó a los claveles. Un matrimonio se asoma al balcón y ve a tres soldados apostados en la acera en una transversal de Rua Sampaio Pina. La mujer los llama: Subid, 1º izquierda, la sopa está calentita. Un soldado: Muchas gracias, señora, iremos de de uno en uno, estamos de servicio.

A poesia está na rúa,
pintura de Vieira da Silva.

Claveles, sopita y el pueblo en la calle, que ese día hasta se olvidó de ir a trabajar. Creo que ya os recomendé el año pasado el libro de Raquel Varela, História do Povo na Revolução Portuguesa - 1974-75 (efectivamente, lo hice), 500 valiosas páginas que esculpen una derrota (la derrota más nuestra) pero alumbran memoria viva de esperanza y resistencia.

Un soldado de abril.

Porque las palabras y la música de Liberdade, la canción de Sérgio Godinho (en el álbum À Queima Roupa publicado en 1974), suenan ahora mismo tan necesarias como hace cuarenta y seis años:
Viemos com o peso do passado e da semente
Esperar tantos anos torna tudo mais urgente
e a sede de uma espera só se estanca na torrente
e a sede de uma espera só se estanca na torrente
Vivemos tantos anos a falar pela calada
Só se pode querer tudo quando não se teve nada
Só quer a vida cheia quem teve a vida parada
Só quer a vida cheia quem teve a vida parada
Só há liberdade a sério quando houver
A paz, o pão, habitação, saúde, educação,
Só há liberdade a sério quando houver
Liberdade de mudar e decidir
quando pertencer ao povo o que o povo produzir
quando pertencer ao povo o que o povo produzir.

25/4/19

25 de abril


Siempre celebramos este día (también casi todos los años en esta escuela), fieles a la memoria del 25 de abril de 1974 que canta Sophia de Mello Breyner Andresen en un poema de su libro O Nome das Coisas:
Esta é a madrugada que eu esperava
O dia inicial inteiro e limpo
Onde emergimos da noite e do silêncio
E livres habitamos a substância do tempo

Vila Franca de Xira, 1975.
(Fotografía de Alfredo Cunha.)

Día inicial de un proceso de autoorganización colectiva, verdadera práctica cotidiana de poder popular, que el MFA (Movimento das Forças Armadas), artífice del 25 abril, denominó Processo Revolucionário em Curso (conocido como PREC). Fueron diecinueve meses, día por día, preñados de esperanza, de fraternidad, de lucha por la transformación social. También fueron una fiesta; la cantó Chico Buarque en Tanto mar, de 1975:
Sei que estás em festa, pá
Fico contente
E enquanto estou ausente
Guarda um cravo pra mim

Eu queria estar na festa, pá
Com a tua gente
E colher pessoalmente
Uma flor do teu jardim

Sei que há léguas a nos separar
Tanto mar, tanto mar
Sei também que é preciso, pá
Navegar, navegar

Lá faz primavera, pá
Cá estou doente
Manda urgentemente
Algum cheirinho de alecrim

El 25 de abril día inicial también 
del final del imperio portugués.
(Fotografía de Alfredo Cunha.)

El proceso revolucionario irradió el país durante 579 días y fue documentado -en parte, pero con toda urgencia- por cineastas como Thomas Harlan en Torre Bela (1975) o Robert Kramer y Phillip Spinelli en Cenas da Luta de Classes (1976) que podéis ver en esta página y, de paso, leer una entrevista en caliente de Thomas Brom con Robert Kramer a propósito de la película, cuando no sólo no la había montado, sino que aún no había visto todo el material rodado. Para una narración más detallada y panorámica -y sin las urgencias de aquel presente vivido por Kramer y compañía- puede leerse la muy recomendable História do Povo na Revolução Portuguesa 1974-75, de Raquel Varela.


El 25 de noviembre de 1975 empezó la derrota. La vivimos como algo personal. Nuestros abuelos vivieron la derrota de la República en la guerra civil. La derrota de abril fue nuestra derrota. Una derrota así también merece una canción. En 1978, Chico Buarque hizo una nueva versión de Tanto mar.
Foi bonita a festa, pá
Fiquei contente
E inda guardo, renitente
Um velho cravo para mim

Já murcharam tua festa, pá
Mas certamente
Esqueceram uma semente
Nalgum canto do jardim

Sei que há léguas a nos separar
Tanto mar, tanto mar
Sei também quanto é preciso, pá
Navegar, navegar

Canta a primavera, pá
Cá estou carente
Manda novamente
Algum cheirinho de alecrim

En julio de 1976, cuando la derrota ya cobraba visos irrefutables, Sophia de Mello Breyner Andresen escribió Nestes últimos tempos (un poema recogido también en O Nome das Coisas):
Nestes últimos tempos é certo a esquerda fez erros
Caiu em desmandos confusões praticou injustiças

Mas que diremos da longa tenebrosa e perita
Degradação das coisas que a direita pratica?

Que diremos do lixo do seu luxo — de seu
Viscoso gozo da nata da vida — que diremos
De sua feroz ganância e fria possessão?

Que diremos de sua sábia e tácita injustiça
Que diremos de seus conluios e negócios
E do utilitário uso dos seus ócios?

Que diremos de suas máscaras álibis e pretextos
De suas fintas labirintos e contextos?

Nestes últimos tempos é certo a esquerda muita vez
Desfigurou as linhas do seu rosto

Mas que diremos da meticulosa eficaz expedita
Degradação da vida que a direita pratica?

Lo tradujo el poeta Ángel Campos Pámpano:
En estos últimos tiempos es cierto que la izquierda ha cometido errores
Ha caído en excesos confusiones ha practicado injusticias

¿Pero qué diremos de la larga tenebrosa y hábil
Degradación de las cosas que la derecha practica?

¿Qué diremos de la basura de su lujo —de su
Viscoso gozo de la nata de la vida— qué diremos
De su feroz ganancia y fría posesión?

¿Qué diremos de su sabia y tácita injusticia
Qué diremos de sus maquinaciones y negocios
Y del utilitario uso de sus ocios?

¿Qué diremos de sus máscaras coartadas y pretextos
De sus impuestos laberintos y contextos?

En estos últimos tiempos es cierto la izquierda muchas veces
Ha desfigurado las líneas de su rostro

¿Pero qué diremos de la meticulosa eficaz y expedita
Degradación de la vida que la derecha practica?

La letra tiene más de cuarenta años, pero la música es de ahora mismo. No hay resistencia sin memoria. La del 25 de abril, sin ir más lejos.